Irushanwa ryo Guhanga Ibintu Bishya mu Rwanda rihuriwehona Kaminuza n’Inganda mu Bushakashatsi Bugamije Iterambere
Itegeko No 40 ryo kuwa 16.08.2017 rishyiraho Inama y’Igihugu y’Ubumenyi n’Ikoranabuhanga (NCST) riyiha inshingano yo gucunga Ikigega cy’Igihugu Gitera Inkunga Ubushakashatsi no Guhanga Ibintu Bishya (NRIF). NRIF yashyiriweho kuba umuyoboro w’ingenzi wifashishwa na Guverinoma y’u Rwanda mu gutanga inkunga igenewe ubushakashatsi no guhanga ibintu bishya hagamijwe guteza imbere imibereho y’abaturage n’ubukungu, nk’uko iteganywa na gahunda y’iterambere ry’igihugu.
Muri uru rwego, NCST yashyizeho gahunda nterankunga zitandukanye, zirimo n’iy’ “Inkunga y’Intego yo Guhanga ibintu bishya mu Rwanda igamije ubufatanye hagati y’ibigo by’ubushakashati na za kaminuza n’inganda mu bushakashatsi bugamije iterambere (RIC - R&D)”. Iyi nkunga yashyizweho nk’uburyo bw’ingenzi bwo gufasha ibitekerezo bifite ireme ryo ku rwego rwo hejuru buzateza imbere ubushakshatsi n’amagerageza mu Rwanda binyuze mu bufatanye hagati y’ibigo by’ubushakashati na za kaminuza n’inganda, bugamije guhererekanya ubumenyi hagati y’inganda/abikorera n’ibigo by’ubushakashati na za kaminuza.
Bityo, ku itariki ya 11 Ugushyingo 2021, NCST yatangaje Inyandiko Ihamagarira Gusaba Inkunga (RFA) ya RIC - R&D. Gutanga izi nyandiko byarangiye kuwa 28 Gashyantare 2022, kubera ko igihe cyo gutanga imishinga cyongereweho iminsi 18. Iri hamagara ryari rigenewe amatsinda y’abashakashatsi aho Umushakashatsi Mukuru (PI) agomba kuba ari umunyarwanda wize ibya siyanse kandi ufite Impamyabumenyi y’Ikirenga (PhD), cyangwa iy’Icyiciro cya Gatatu cya Kaminuza (Masters) mu rwego rw’ubumenyi rukenewe, kandi akagaragaza ko afitanye ubufatanye n’impunguke nibura imwe (1) izwi ku rwego rw’isi muri urwo rwego rw’ubumenyi.
Biteganyijwe ko Iyi nkunga igutanga amahirwe yo guteza imbere ubufatanye bugamije gusangira ubumenyi hagati y’inganda/urwego rw’abikorera n’ibigo by’ubushakashatsi na za kaminuza. Ibi bigakorwa binyuze mu gutegura no gushyira mu bikorwa imishinga y’ubushakashatsi ijyanye n’Intego zo Guhanga ibintu bishya mu Rwanda kandi itanga ibisubizo bishya mu nzego z’ingenzi igihugu gishyize imbere.
Iyi nkunga ya RIC-R&D izashyirwa mu bikorwa mu byiciro bibiri: Icyiciro cya I n’Icyiciro cya II.
Icyiciro cya I: Iki ni icyiciro kigufi kandi kibanza kigamije gutegura imishinga no gutanga amakuru y’ibanze mu rwego rw’igerageza no kugaragaza ko umushinga ushobora gutanga umusaruro. Intego y’inkunga izatangwa muri iki cyiciro ni ugufasha gutegura, kugerageza no gushyira mu bikorwa ibitekerezo bizashingirwaho ubushakashatsi bugamije impinduka bifite amahirwe yo gushyirwa ku isoko no kwakirwa mu rwego rw’ikoranabuhanga, kandi bishingiye ku bufatanye hagati y’inganda n’ibigo by’ubushakashatsi na za kaminuza.
Icyiciro cya II: Mu cyiciro cya kabiri, abateguye imishinga yatoranijwe mu mishinga yatewe inkunga mu cyiciro cya I bazahamagarirwa gusaba inkunga yo kuzamura urwego rw’imishinga yabo izabafasha kuyitunganya, kuyigerageza, kuyishyira mu bikorwa ndetse no kwagura no gutuma ibyagezweho mu gihe cy’igerageza biramba.
Nyuma yo gusuzumana ubwitonzi n’ubushishozi imishinga yatanzwe, NCST yatoranije imishinga icumi (10) myiza kuruta indi maze ihabwa iyi nkunga. Imishinga yatoranijwe igaragaza uburyo ibizayivamo bishobora kuzana ibintu bishya bishobora kuzashyirwa ku isoko nk’ibicuruzwa cyangwa serivisi nshya. Imishinga yatewe inkunga n’amakuru arambuye kuri yo biri mu mbonerahamwe ikurikira:
Intego zo Guhanga Ibintu Bishya mu Rwanda ku Bashakashatsi n’Abarimu ba Kaminuza n’Inganda mu Bushakashatsi Bugamije Iterambere
| ||||
No | Izina ry’Umushinga | Umushakashatsi mukuru | Ikigo akorera/Ikigo cyakiriye umushinga | Ingengo y’imari y’umushinga |
1 | Guhindura amapikipiki afite moteri zikoresha lisansi cyangwa mazutu kugira ngo akoreshe akoresha amashanyarazi. | Dr Gershome Abaho | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
2 | Guteza imbere uburyo bwo gutunganya no gushyiraho ibipimo ngenderwaho by’ubuziranenge mu gukora imiti ikomoka ku bimera n’inyunganiramirire byemewe n’inzego zibifitiye ububasha, mu rwego rwo gukemura ibibazo by’ingenzi bibangamiye ubuzima mu Rwanda. | Bwana Andre Ndagijimana | Ikigo cy'Igihugu cy'Ubushakashatsi n'Iterambere mu byerekeye Inganda (NIRDA) | 90,000,000 |
3 | Guteza imbere ukwihaza mu biribwa binyuze mu guhinga no kongerera inyanya ubwiza n’agaciro. | Dr Didace Ndahimana | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
4 | Urusobe rw’ibinyabuzima, ibinyobwa bisembuye, ibinyobwa bikomoka ku bimera n’ibindi binyobwa n’ibipfunyikwamo ibiribwa bikaranze cyangwa byumishijwe. | Prof Elias Bizuru | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
5 | Uburyo bwo gukoresha Urunana rw’ibintu bifatika bikorera umurimo hamwe bikoresheje murandasi (IoT) n’bwenge buhangano (AI) mu gukurikirana imiterere y’ikirere n’ubuziranenge mu rwego rw’ubuhinzi: Uruhererekane Nyongeragaciro rw’Imyumbati | Dr Florence Uwamahoro | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
6 | Kunagura mu buryo butaziguye ibikoresho bwa batiri za litiyumu zashizemo umuriro no gukora ibikoresho bigize izi batiri | Bwana Leandre Berwa | SLS Energy Ltd | 89,997,000 |
7 | Ibikorwaremezo bifasha mu gukusanya no guhuriza hamwe amakuru y’ubuhinzi akusanywa hifashishijwe iya kure ndetse n’akusanyirizwa aho ibikorwa by’ubuhinzi bikorerwa, bikanakoreshwa mu kugereranya umusaruro w’ibihingwa. | Dr Moise Busogi | Ikigo cy’Ubufatanye mu Bushakashatsi cya Kigali (KCRC) | 90,000,000 |
8 | e-Ruhuka: Uburyo bushingiye ku ikoranabuhanga mu buzima bwo mu mutwe nk’igisubizo gishya mu guteza imbere uburyo bwunganira ubusanzwe bwo gufasha abantu bafite ibibazo by’ubuzima bwo mu mutwe mu Rwanda | Prof Vincent Sezibera | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
9 | Guhanga no gukora ibyuma bishyushya amazi bikoresheje ingufu zikomoka ku mirasire y’izuba bivuguruye kandi bihuje n’imiterere y’Ikirere cy’u Rwanda. | Dr. Esdras Nshimyumuremyi | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 90,000,000 |
10 | Isesengura ry’imiterere n’ imikorere ya Candela Model 1, ubwoko bushya bw’iziko ritanga amashanyarazi hakoreshejwe ibicanwa bikomoka ku bimera | Mdame Josee Musabyimana | Kaminuza y’u Rwanda (UR) | 89,890,000 |
Igiteranyo | 899,887,000 | |||